Bilon to pieniądz zdawkowy w formie metalowych monet, który uzupełnia obieg pieniądza kruszcowego i służy głównie do drobnych płatności. Obecnie w Polsce emituje go Narodowy Bank Polski. Z tego artykułu dowiesz się, z czego powstaje ten środek płatniczy, jakie ma cechy prawne i jak dbać o monety w domowej kolekcji.
Czym jest bilon i skąd pochodzi nazwa?
To pieniądz zdawkowy w postaci metalowych znaków pieniężnych. Pełni taką samą funkcję płatniczą jak banknoty, lecz różni się materiałem, z którego został wykonany, oraz swoim przeznaczeniem w codziennym obrocie.
Nazwa tego środka płatniczego wywodzi się od stopu miedzi i srebra stosowanego do wyrobu monet o niskiej wartości. Z czasem zaczęto stosować również nikiel, brąz i mosiądz, a w Hiszpanii w pierwszej połowie XIX wieku nawet złoto.
Z jakich materiałów powstają monety?
Współczesny bilon wytwarza się przede wszystkim ze stali, aluminium i stopów miedzi. To połączenie zapewnia większą wytrzymałość niż w przypadku papierowych banknotów, dzięki czemu metalowe znaki pieniężne znacznie dłużej pozostają w obiegu.
W polskich monetach najmniejszych nominałów doszło do istotnej zmiany technologicznej. Zamiast mosiądzu manganowego wybrano stal powlekaną mosiądzem, co obniżyło koszty produkcji i poprawiło trwałość groszówek.
| Materiał | Okres lub przykład | Typowe cechy |
| Mosiądz manganowy | Polskie najmniejsze nominały przed zmianą | Wyższa odporność na korozję, charakterystyczny złocisty odcień |
| Stal powlekana mosiądzem | Groszówki od 2014 do 2016 | Niższy koszt produkcji, twardsza powierzchnia |
| Stal, aluminium i stopy miedzi | Współczesne monety obiegowe | Dobra dostępność surowców, wysoka trwałość w obiegu |
| Nikiel, brąz, mosiądz | Historyczne emisje | Stosowane w monetach o niskiej wartości |
W Polsce emisję prowadzi Narodowy Bank Polski, a produkcją monet zajmuje się Mennica Polska. Wyjątkiem był okres od kwietnia 2014 do końca 2016, kiedy monety 1, 2 i 5 groszy bito w brytyjskiej Royal Mint.
Jakie właściwości prawne ma bilon?
Bilon jest traktowany jako środek płatniczy, ale współcześnie ma charakter monety podwartościowej. Oznacza to, że wartość nominalna bywa wyższa niż wartość metali użytych do produkcji, a pieniądz jest wyposażony w kurs przymusowy.
Moneta podwartościowa wyposażona w kurs przymusowy jest warta nominalnie więcej niż suma użytych metali.
Przed 1939 rokiem istniały ścisłe limity, do jakiej kwoty można było jednorazowo płacić poszczególnymi nominałami. Wyglądało to następująco:
- monetami 10-złotowymi – do 1 tysiąca zł,
- monetami 5-złotowymi – do 500 zł,
- monetami 2-złotowymi – do 100 zł,
- monetami niklowymi 1-złotowymi – do 50 zł.
Obecnie praktyczne zastosowanie metalowych monet widać w automatach wrzutowych, choć tę funkcję coraz częściej przejmują karta zbliżeniowa, internet oraz telefon komórkowy. Mimo to drobne nominały wciąż pozostają ważnym elementem codziennego obrotu.
W latach 1989–1994, do momentu denominacji złotego, metalowe znaki pieniężne praktycznie nie występowały w obiegu. Przyczyną była wysoka stopa inflacji, która sprawiała, że drobne nominały traciły realną siłę nabywczą.
Jak dbać o monety?
O bilon najlepiej dbać już od chwili, gdy trafia do portfela lub kolekcji. Metalowe monety są odporne, lecz zarysowania, wilgoć i agresywne środki chemiczne mogą trwale zniszczyć ich powierzchnię.
W domowych warunkach najbezpieczniej jest trzymać monety oddzielnie od kluczy, monet o różnych nominałach i twardych przedmiotów. Dzięki temu unika się drobnych uszkodzeń mechanicznych.
Jak bezpiecznie czyścić monety?
Do lekkiego czyszczenia metalowych monet można użyć letniej wody z delikatnym mydłem oraz miękkiej ściereczki. Po umyciu monety trzeba dokładnie osuszyć, aby zapobiec powstawaniu nalotów i plam.
W przypadku monet kolekcjonerskich nie należy stosować past polerskich ani drucianych szczotek. Zbyt mocne tarcie potrafi zetrzeć detale rysunku i obniżyć wartość numizmatyczną egzemplarza.
Jak przechowywać metalowe monety?
Monety o wartości kolekcjonerskiej najlepiej przechowywać w pojedynczych kapslach, tekturowych holderach lub sztywnych klaserach. Takie rozwiązanie chroni powierzchnię przed kurzem, wilgocią i przypadkowym dotykiem.
Monety przeznaczone do codziennego użytku można trzymać w przegródkach portfela. Jeśli posiadasz większą liczbę monet, dobrze sprawdzają się zamykane pojemniki z miękką wyściółką, które ograniczają ich wzajemne ocieranie.
Czy to słowo ma inne znaczenia?
W polskim języku potocznym chodzi przede wszystkim o monety, ale to samo określenie bywa używane jako pseudonim artystyczny. Tak posługuje się nim Maciej Bilka, raper i współzałożyciel zespołu Hemp Gru.
To rozróżnienie bywa pomocne, gdy szukasz informacji o metalach, nominałach lub o samej historii polskiego rapu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest bilon i do czego służy?
To drobne monety wykonane z metalu, pełniące rolę uzupełnienia obiegu pieniądza i służące do drobnych płatności.
Z czego tradycyjnie pochodzi nazwa „bilon”?
Nazwa wywodzi się od stopu miedzi i srebra, dawniej używanego do bicia monet niskich nominałów.
Z jakich materiałów wykonuje się współczesne monety obiegowe?
Obecnie stosuje się głównie stal, aluminium oraz stopy miedzi, co zwiększa trwałość monet w obiegu.
Kto emituje i kto produkuje monety w Polsce?
Emission prowadzi Narodowy Bank Polski, a produkcją zajmuje się Mennica Polska; wyjątkiem były monety bite w Royal Mint w latach 2014–2016.
Co oznacza, że moneta jest podwartościowa?
To oznacza, że jej wartość nominalna przewyższa wartość użytych materiałów, przy czym pieniądz ma kurs przymusowy.
Jak bezpiecznie czyścić i przechowywać monety kolekcjonerskie?
Do delikatnego mycia użyj letniej wody z łagodnym mydłem i miękkiej ściereczki, a kolekcjonerskie egzemplarze trzymaj w kapslach, holderach lub sztywnych klaserach.
Dlaczego w latach 1989–1994 bilon praktycznie zniknął z obiegu?
Wysoka inflacja spowodowała, że drobne nominały traciły siłę nabywczą i dlatego metalowe monety prawie nie występowały w obiegu.
