Banknot polimerowy to pieniądz wykonany z elastycznego tworzywa sztucznego, a nie z tradycyjnego podłoża papierowego. Taka konstrukcja zapewnia większą trwałość, odporność na wilgoć i zabrudzenia oraz pozwala na montaż zaawansowanych zabezpieczeń. W artykule wyjaśniamy, jak powstał pierwszy polski banknot z tworzywa i czym różni się od klasycznego pieniądza papierowego.
Czym jest banknot polimerowy?
Banknot polimerowy to znak pieniężny, którego podłoże stanowi przezroczysta folia z tworzywa sztucznego. Najczęściej wykorzystuje się do tego polipropylen orientowany dwuosiowo, który po zadrukowaniu zyskuje wygląd zbliżony do tradycyjnego banknotu. Dzięki takiej budowie pieniądz nie chłonie wody i wolniej ulega zniszczeniu w codziennym użytkowaniu.
Przykładem testowego rozwiązania z tego zakresu jest banknot polimerowy z wizerunkiem pszczoły miodnej oznaczony symbolem (012) 2012. Egzemplarz w serii JK z numeracją 0000000 miał na aukcji cenę wywoławczą 42 zł i cenę szacunkową 70 zł. Liczba odsłon wyniosła 152, a sama aukcja zakończyła się 30 maja 2024 roku o godzinie 20:36. W literaturze przedmiotu notuje się go między innymi pod pozycjami Lucow tom VI, str. 260 oraz Parchimowicz 27.
Czym różni się banknot polimerowy od papierowego?
Podstawowa różnica dotyczy podłoża – papierowy banknot produkowany jest z włókien bawełnianych lub lnianych, a polimerowy z folii z tworzywa. To wpływa na trwałość, zachowanie w wilgotnym klimacie oraz liczbę dostępnych zabezpieczeń. W krajach o gorącym i wilgotnym klimacie tworzywo sprawdza się znacznie lepiej niż papier.
Banknoty polimerowe są zazwyczaj emitowane w krajach o gorącym i wilgotnym klimacie.
Porównanie obu typów wygląda następująco:
| Cecha | Banknot polimerowy | Banknot papierowy |
| Podłoże | folia z tworzywa sztucznego | włókna bawełniane lub lniane |
| Trwałość | znacznie wyższa, odporność na wodę i zabrudzenia | mniejsza, szybciej ulega zniszczeniu |
| Zabezpieczenia | przezroczyste okienka, hologramy, zmienne elementy graficzne | znak wodny, nitka zabezpieczająca, recto-verso |
| Zdolność do zadruku | wymaga specjalnych farb i technologii utrwalania | łatwiejsza obróbka drukarska |
Jakie zabezpieczenia występują w banknotach polimerowych?
Banknoty z tworzywa pozwalają na umieszczenie elementów, które trudno odwzorować w papierze. W polskim banknocie kolekcjonerskim o nominale 20 zł znalazły się między innymi:
- przezroczyste okienko z holograficznym wizerunkiem Belwederu,
- roślinny element graficzny zmieniający kolor w zależności od kąta patrzenia,
- metaliczny element w kolorze niebieskim,
- druk stalorytniczy,
- mikrodruki,
- numeracja typograficzna.
Przezroczyste okienka i hologramy
Przezroczyste okienko to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów polimerowych pieniędzy. W polskim banknocie 20 zł umieszczono w nim hologram z wizerunkiem Belwederu. Podobne rozwiązanie zastosował Bank Anglii w banknocie 5 funtów z 2016 roku – tam przezroczyste plastikowe okienko zawiera portret królowej Elżbiety II.
W brytyjskim banknocie pojawił się też hologram przedstawiający rozetę lub labirynt w Blenheim Palace, miejscu urodzenia Winstona Churchilla. Dodatkowo pod portretem królowej widać mikronapis z liter i cyfr, który jest czytelny dopiero pod mikroskopem.
Druk stalorytniczy i mikrodruki
Mimo plastikowego podłoża banknoty polimerowe nadal wykorzystują klasyczne techniki drukarskie. Druk stalorytniczy nadaje powierzchni wyczuwalną fakturę, a mikrodruki utrudniają skanowanie i kopiowanie. W polskim banknocie 20 zł połączono te metody z numeracją typograficzną.
Takie zestawienie sprawia, że polimerowy pieniądz jest trudny do podrobienia, choć jego wygląd bywa bardziej nowoczesny niż papierowego pierwowzoru.
Pierwszy polski banknot polimerowy – co warto o nim wiedzieć?
Narodowy Bank Polski wyemitował swój pierwszy banknot polimerowy 5 sierpnia 2014 roku. Był to banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł, upamiętniający 100. rocznicę utworzenia Legionów Polskich. Na zlecenie NBP wyprodukowano 50 000 sztuk tego pieniądza.
Na przedniej stronie znalazł się portret Marszałka Józefa Piłsudskiego. Na odwrocie umieszczono Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari z gwiazdą, odznakę I Brygady Legionów Polskich oraz orzełka legionowego.
Projekt Andrzeja Heidricha
Projekt graficzny banknotu powstał wiele lat przed emisją. Za jego opracowanie odpowiadał Andrzej Heidrich, który przygotował go jeszcze przed denominacją złotego. Pierwotnie całość była tworzona z myślą o druku na podłożu papierowym.
Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych musiała przystosować ten projekt do technologii polimerowej. Prezes zarządu PWPW S.A. Marek Siwiec podkreślał, że wykonanie polimerowego banknotu na podstawie projektu papierowego było niezwykle trudnym wyzwaniem. Udało się jednak połączyć zabezpieczenia charakterystyczne dla obu rodzajów podłoża.
Certyfikat dla PWPW S.A.
Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych uzyskała w styczniu 2013 roku certyfikat Guardian Printer Accreditation. Dokument ten potwierdza spełnienie wymagań w zakresie parku maszynowego, procesów i umiejętności potrzebnych do druku na podłożu polimerowym. Na świecie zaledwie kilkanaście firm posiada taki certyfikat.
Dane emisyjne
Banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł był szóstym tego typu wydawnictwem NBP. Jego data emisji to 5 sierpnia 2014 roku, a nakład ustalono na do 50 000 sztuk. Do każdego egzemplarza dołączono oryginalne etui NBP.
Przykłady banknotów polimerowych z zagranicy
Polimerowe pieniądze stały się codziennością w wielu państwach. Bank Anglii wprowadził do obiegu pierwszy polimerowy banknot o nominale 5 funtów 13 września 2016 roku. Jego wymiary to 125 x 65 mm, co oznacza, że jest o 15 procent mniejszy od wcześniejszych papierowych piątek.
Brytyjski banknot 5 funtów z 2016 roku
Awers przedstawia Królową Elżbietę II. Na rewersie umieszczono postać Sir Winstona Churchilla, Pałac Westminsterski, Big Bena oraz medal Nagrody Nobla, który Churchill otrzymał w 1953 roku w dziedzinie literatury. Papierowe piątki pozostały w obiegu do 5 maja 2017 roku.
Po tej dacie można je wymieniać wyłącznie w oddziałach Banku Anglii. Kolejne polimerowe banknoty z serii brytyjskiej to 10 funtów z Jane Austen z 2017 roku oraz 20 funtów z JMW Turnerem z 2020 roku.
Polimerowe serie w 2026 roku
Także w 2026 roku banki centralne na świecie kontynuują wymianę papierowych serii na polimerowe. Rząd Wyspy Świętej Heleny zaprezentował w styczniu wizerunki nowych polimerowych banknotów funta Świętej Heleny. Bank Centralny Omanu poinformował o emisji polimerowego banknotu okolicznościowego rial omański, a Bank Centralny Samoa wprowadził do obiegu nowe polimerowe banknoty tala samoańska.
Informacje o takich emisjach regularnie publikuje między innymi portal news.notafilia.pl. Wcześniej, w grudniu 2025 roku, Bank Rezerw Fidżi zaprezentował nową serię banknotów dolar Fidżi.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest banknot polimerowy?
To banknot, którego podłoże stanowi przezroczysta folia z tworzywa sztucznego, zwykle dwukierunkowo orientowany polipropylen. Dzięki temu nie chłonie wody i jest bardziej odporny na zużycie niż papierowy odpowiednik.
Czym polimerowy banknot różni się od papierowego?
Głównie materiałem podłoża: polimer to tworzywo sztuczne, a papier to włókna bawełniane lub lniane, co wpływa na trwałość i odporność na wilgoć. Ponadto polimer umożliwia inne rozwiązania zabezpieczające niż papier.
Jakie zabezpieczenia są stosowane w banknotach polimerowych?
Stosuje się przezroczyste okienka z hologramami, zmienne elementy kolorystyczne, metaliczne detale, druk stalorytniczy, mikrodruki oraz typograficzną numerację. Te rozwiązania utrudniają fałszowanie.
Kiedy Narodowy Bank Polski wydał pierwszy polimerowy banknot i jaki miał nominal?
Pierwszy polimerowy banknot NBP został wydany 5 sierpnia 2014 roku i miał nominał 20 zł jako emisja kolekcjonerska. Wyprodukowano go w nakładzie do 50 000 egzemplarzy.
Kto zaprojektował polimerowy banknot kolekcjonerski 20 zł i czy projekt był pierwotnie przeznaczony dla polimeru?
Autorem projektu jest Andrzej Heidrich, a koncepcja powstała jeszcze przed denominacją złotego i była początkowo przygotowana z myślą o druku na papierze. PWPW musiała przystosować projekt do technologii polimerowej.
Jakie znaczenie miał certyfikat Guardian Printer Accreditation dla PWPW S.A.?
Certyfikat potwierdził w styczniu 2013 r. spełnienie wymogów dotyczących maszyn, procesów i kompetencji koniecznych do druku na polimerze. Tylko nieliczne firmy na świecie dysponują takim dokumentem.
Czy banknoty polimerowe są powszechne w innych krajach?
Tak — wiele państw wprowadziło polimerowe serie, na przykład Bank Anglii wydał polimerowy banknot 5 funtów w 2016 roku. Również w latach późniejszych różne kraje prezentowały nowe emisje polimerowe.
Jaki był przykład testowego polimerowego banknotu wspomniany w artykule?
Opisywany był banknot z wizerunkiem pszczoły miodnej oznaczony symbolem (012) 2012 z serii JK, z numeracją 0000000, wystawiony na aukcji z ceną wywoławczą 42 zł. Aukcja zakończyła się 30 maja 2024 roku.
