Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to przednia, oficjalna strona monety, na której znajdują się symbole emitenta – godło, nazwa państwa lub portret władcy. Jego przeciwieństwem jest rewers, czyli strona tylna, zawierająca najczęściej nominał i dodatkowe motywy graficzne. W dalszej części wyjaśniamy, jak poprawnie odróżniać te strony oraz jakie informacje można znaleźć na każdej z nich.

Czym są awers i rewers?

Awers i rewers to dwie strony zdobionego płaskiego przedmiotu, które zawsze występują razem. Dotyczy to obiektów pokrytych malowidłem, grafiką, drukiem, płaskorzeźbą lub wizerunkiem wykonanym metodą rycia albo kucia. Strona ważniejsza, zawierająca główne treści, to strona przednia, nazywana awersem. Przeciwna do niej, pełniąca funkcję uzupełniającą, to strona tylna, nazywana rewersem.

W ogólniejszym znaczeniu strona przednia bywa nazywana prawą, a strona tylna – lewą. Pojęcia te stosuje się do wielu przedmiotów artystycznych i użytkowych, do których istnieje swobodny dostęp z obu stron. Należą do nich między innymi:

• monety,
• medale,
• ordery i odznaki,
• plakiety,
• obrazy, ryciny i grafiki,
• ręcznie zdobione druki,
• sztandary i hafty,
• przedmioty liturgiczne oraz ołtarze skrzydłowe.

W polskiej terminologii numizmatycznej pojęcia strony głównej i strony odwrotnej odnoszą się przede wszystkim do monet. W przypadku banknotów zaleca się natomiast określenia strona przednia i strona tylna, choć w praktyce terminy te bywają używane także wobec pieniędzy papierowych.

Oprócz dwóch głównych płaszczyzn moneta ma też trzecią stronę – bok, nazywany rantem. Jego wykończenie może być gładkie, ząbkowane, moletowane nieregularnie lub zawierać napis, jak w przypadku monet o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta. Ważnymi elementami budowy numizmatu są także krawędź oddzielająca bok od strony przedniej i tylnej, otok chroniący przed wytarciem, pole monety oraz egzerga, czyli dolna część pola oddzielona poziomą linią.

Jak rozpoznać przednią stronę monety?

W polskiej numizmatyce przyjmuje się, że strona główna zawiera podstawę prawną wybicia danej monety. Oznacza to, że znajdziesz tam symbole emitenta oraz elementy potwierdzające oficjalny charakter środka płatniczego. W praktyce można ją rozpoznać po następujących elementach:

• portret lub imię panującego,
• herb państwa,
• nazwa państwa,
• początek legendy,
• znak menniczy.

Strona oficjalna jest zwykle bardziej szczegółowa i bogato zdobiona niż druga strona monety. To właśnie dzięki niej można stwierdzić, kto wyemitował monetę i w jakim kraju jest ona prawnym środkiem płatniczym.

Na polskich złotówkach stronę główną rozpoznasz po wizerunku orła ustalonym dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pod orłem znajduje się oznaczenie roku emisji, a w otoku napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Takie zasady podaje Narodowy Bank Polski, również w odniesieniu do monet kolekcjonerskich.

W wielu polskich aktach prawnych z okresu międzywojennego i powojennego stroną główną określano jednak stronę z nominałem, a stroną odwrotną – stronę z orłem. To jedna z przyczyn częstych pomyłek w rozpoznawaniu stron monety.

Co zawiera odwrotna strona monety?

Druga strona monety to miejsce na treści uzupełniające. W większości przypadków znajduje się tam nominał, choć nie zawsze jest to regułą. Strona odwrotna bywa o wiele bardziej zróżnicowana graficznie niż strona główna, nawet w obrębie monet jednego emitenta.

Na stronie odwrotnej można znaleźć między innymi:

• nominał,
• motywy graficzne, takie jak sceny historyczne, postacie mitologiczne lub zwierzęta,
• symbole narodowe,
• informacje o okolicznościach wybicia monety,
• próbę złota w przypadku monet bulionowych.

Taka różnorodność sprawia, że tył monety często pełni funkcję artystyczną i dokumentacyjną. Dla wielu kolekcjonerów to właśnie on bywa bardziej interesujący, ponieważ opowiada o powodach emisji i nawiązuje do ważnych wydarzeń.

W języku potocznym strony monety bywają mylone. Dla przeciętnego użytkownika najważniejsza wydaje się strona z dużym symbolem nominału, dlatego niepoprawnie nazywa się ją stroną główną. Tymczasem nominał zwykle leży na stronie odwrotnej, a nie na stronie oficjalnej.

Strona główna a strona odwrotna – najważniejsze różnice

Obie strony monety pełnią inne funkcje i zawierają odmienne grupy informacji. Poniższa tabela porównuje ich cechy:

Warto podkreślić, że przy losowaniu metodą rzucania monetą pada pytanie orzeł czy reszka. Orzeł leży na wielu monetach po stronie głównej, przez co bywa synonimem awersu, natomiast reszka jest synonimem strony odwrotnej. Wyraz reszka pochodzi z języka rosyjskiego.

Rozróżnienie to ma znaczenie także dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Wykończenie boku, czyli rantu, bywa zróżnicowane po to, aby ułatwić rozpoznawanie nominałów dotykiem.

Jak wyglądają strony monet w różnych krajach?

Strona główna i strona odwrotna mogą być różnie definiowane w zależności od kraju i okresu historycznego. Najlepiej widać to na monetach euro, które mają dwie różne strony w całej strefie euro.

Monety euro

Wszystkie monety Wspólnoty mają tę samą stronę z nominałem, zwaną stroną europejską. Druga strona, zwana stroną narodową, różni się w każdym kraju. Powoduje to częste problemy z określeniem, która strona jest ważniejsza, a która uzupełniająca.

Prawodawstwo Unii Europejskiej jako awers monety euro określa stronę narodową, natomiast rewers to strona europejska. Takie samo stanowisko zajmuje Narodowy Bank Polski. W praktyce oznacza to, że wspólny nominał z mapą Europy lub wartością znajduje się na stronie odwrotnej, a symbole danego państwa – na stronie głównej.

Polskie monety

Na polskich monetach strona główna przedstawia orła w koronie, czyli godło Rzeczypospolitej Polskiej. Pod spodem znajduje się rok emisji, a w otoku napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Druga strona zawiera nominał oraz inne elementy graficzne nawiązujące do historii i kultury kraju.

W przypadku monet kolekcjonerskich emitowanych przez NBP strona odwrotna bywa znacznie bogatsza i nawiązuje do konkretnych rocznic, postaci lub wydarzeń. To właśnie dzięki niej można odróżnić poszczególne emisje w ramach tej samej serii.

Monety bulionowe

Monety bulionowe wykonuje się z metali szlachetnych, takich jak złoto lub srebro. Ich strona główna zawiera symbole emitenta, rok wybicia i kraj pochodzenia. Dla przykładu na stronie głównej Krugerranda znajduje się wizerunek Paula Krugera, byłego prezydenta Republiki Południowej Afryki. Strona odwrotna podaje nominał, próbę złota oraz inne elementy graficzne, co ma znaczenie przede wszystkim dla inwestorów.